ทัศนธาตุและหลักการออกแบบ ศิลปะ ดนตรี นาฏศิลป์ ม.1

🎨 บทเรียนศิลปะ ดนตรี นาฏศิลป์ มัธยมศึกษาปีที่ 1 · หน่วย: ทัศนศิลป์ · ตัวชี้วัด ศ 1.1 ม.1/1, ศ 1.1 ม.1/2, ศ 1.1 ม.1/3, ศ 1.1 ม.1/4 ฯลฯ

📖 เรียนบทนี้ (มีภาพเคลื่อนไหวและเสียง)🎮 เล่นเกมแบบฝึกหัด

เนื้อหาบทเรียน: ทัศนธาตุและหลักการออกแบบ

อ่านภาพเป็น = เข้าใจศิลปะ

ทุกงานทัศนศิลป์มี “ทัศนธาตุ”

และจัดวางด้วย “หลักการออกแบบ”

จาก “จุด” สู่ “รูปทรง”

จุดเรียงกันกลายเป็นเส้น

เส้นล้อมรอบกลายเป็นรูปร่าง (2 มิติ)

เพิ่มความลึก กลายเป็นรูปทรง (3 มิติ)

เส้นกับอารมณ์

เส้นตั้ง: มั่นคง สง่า

เส้นนอน: สงบ ผ่อนคลาย

เส้นเฉียง: เคลื่อนไหว ไม่มั่นคง

เส้นซิกแซก: ตื่นเต้น รุนแรง

เส้นโค้ง: อ่อนโยน นุ่มนวล

น้ำหนัก สี และพื้นผิว

น้ำหนักอ่อน–แก่ ทำให้ภาพมีมิติ

สีให้อารมณ์ พื้นผิวให้ความรู้สึกหยาบหรือเรียบ

ที่ว่างช่วยให้ภาพหายใจได้ ไม่อึดอัด

ความสมดุล 2 แบบ

สมมาตร: ซ้าย–ขวาเหมือนกัน ดูมั่นคง เป็นทางการ

อสมมาตร: ต่างกัน แต่ “น้ำหนัก” ทางสายตาเท่ากัน

ดูมีชีวิตชีวา เป็นธรรมชาติ

จังหวะและจุดสนใจ

จังหวะ = การซ้ำอย่างเป็นระบบ เช่น หน้าต่างตึกเรียงกัน

จุดสนใจ = ส่วนที่เด่นที่สุด มองเห็นก่อน

สร้างได้ด้วยสี ขนาด หรือตำแหน่งที่ต่าง

ตัวอย่างวิเคราะห์ภาพ “ทุ่งนายามเย็น”

เส้นขอบฟ้าแนวนอน → สงบ

ดวงอาทิตย์สีส้มกลางฟ้าคราม → จุดสนใจ (สีคู่ตรงข้าม)

ต้นตาลซ้ำ ๆ → จังหวะ

ตัวอย่างวิเคราะห์ภาพ “ปลาว่ายสวนฝูง”

ปลาสีส้ม 1 ตัว ว่ายสวนฝูงปลาสีฟ้า → จุดสนใจ

ฝูงปลาเรียงซ้ำ ๆ → จังหวะ

คลื่นเส้นโค้ง → ความรู้สึกอ่อนไหว นุ่มนวล

ระวัง!รูปร่าง ≠ รูปทรง

วงกลมบนกระดาษ = รูปร่าง (2 มิติ)

ลูกบอลที่จับได้ = รูปทรง (3 มิติ)

มีความลึก/ความหนาเมื่อไร = รูปทรง

สรุปสรุป

เคล็ดลับจำง่าย: ทัศนธาตุ = วัตถุดิบ (จุด เส้น รูปร่าง รูปทรง น้ำหนัก สี พื้นผิว ที่ว่าง) / หลักการออกแบบ = สูตรการจัดวาง

แบบฝึกหัด ทัศนธาตุและหลักการออกแบบ พร้อมเฉลย

ภาพที่มีเส้นเฉียงเป็นหลัก จะให้ความรู้สึกใด
- ก. มั่นคงแข็งแรง
- ข. สงบนิ่ง
- ค. เคลื่อนไหว ไม่หยุดนิ่ง
ดูเฉลย
ตอบ: เคลื่อนไหว ไม่หยุดนิ่ง — เส้นเฉียงเหมือนสิ่งที่กำลังล้มหรือพุ่งไป จึงให้ความรู้สึกเคลื่อนไหว
บริเวณว่างรอบ ๆ วัตถุในภาพ คือทัศนธาตุใด
- ก. ที่ว่าง
- ข. พื้นผิว
- ค. น้ำหนัก
ดูเฉลย
ตอบ: ที่ว่าง — ที่ว่าง (space) คือพื้นที่รอบหรือระหว่างวัตถุ ช่วยให้ภาพไม่อึดอัด
ข้อใดเรียงทัศนธาตุจากเล็กไปใหญ่ได้ถูกต้อง
- ก. รูปทรง → รูปร่าง → เส้น → จุด
- ข. จุด → เส้น → รูปร่าง → รูปทรง
- ค. เส้น → จุด → รูปทรง → รูปร่าง
ดูเฉลย
ตอบ: จุด → เส้น → รูปร่าง → รูปทรง — จุดต่อกันเป็นเส้น เส้นล้อมรอบเป็นรูปร่าง (2 มิติ) เพิ่มความลึกเป็นรูปทรง (3 มิติ)
จริงหรือไม่: รูปทรงมีความกว้าง ความยาว และความลึก
ดูเฉลย
ตอบ: จริง
ภาพที่ใช้สีโทนเดียวกันทั้งภาพ เน้นหลักการใดมากที่สุด
- ก. สมดุลอสมมาตร
- ข. ความขัดแย้ง
- ค. ความกลมกลืน
ดูเฉลย
ตอบ: ความกลมกลืน — สีโทนเดียวกันเข้ากันได้ดี จึงเกิดความกลมกลืน
ลูกฟุตบอลจัดเป็นทัศนธาตุใด
- ก. จุด
- ข. เส้น
- ค. รูปร่าง
- ง. รูปทรง
ดูเฉลย
ตอบ: รูปทรง — ลูกฟุตบอลมีความกว้าง ยาว และลึก (3 มิติ) จึงเป็นรูปทรง
ภาพปลาสีแดง 1 ตัว อยู่กลางฝูงปลาสีฟ้า ใช้หลักการออกแบบข้อใดเด่นที่สุด
- ก. เอกภาพ
- ข. จุดสนใจ (ความเด่น)
- ค. สมมาตร
ดูเฉลย
ตอบ: จุดสนใจ (ความเด่น) — สีที่ต่างจากส่วนอื่นทำให้ปลาสีแดงเด่นขึ้นมา เป็นจุดสนใจของภาพ
จริงหรือไม่: ภาพที่ใช้สีอ่อนจนถึงสีเข้มหลายระดับ จะดูมีมิติมากขึ้น
ดูเฉลย
ตอบ: จริง — น้ำหนักอ่อน–แก่ช่วยสร้างความตื้น–ลึกและปริมาตรให้ภาพ
การเว้นที่ว่างรอบวัตถุให้พอดี ช่วยให้ภาพเป็นอย่างไร
- ก. ทำให้สีเข้มขึ้น
- ข. ดูโปร่ง ไม่อึดอัด และวัตถุเด่นขึ้น
- ค. ดูแน่นและสับสน
ดูเฉลย
ตอบ: ดูโปร่ง ไม่อึดอัด และวัตถุเด่นขึ้น — ที่ว่าง (space) ช่วยให้สายตาได้พัก และเน้นวัตถุหลัก
หน้าต่างของตึกที่เรียงซ้ำกันอย่างเป็นระเบียบ แสดงหลักการใด
- ก. จุดสนใจ
- ข. ความขัดแย้ง
- ค. จังหวะ
ดูเฉลย
ตอบ: จังหวะ — การซ้ำกันอย่างเป็นระบบคือจังหวะ

อยากฝึกต่อ? เล่นเกมแบบฝึกหัดบทนี้ ได้คะแนนและดาวทันที

บทนี้อยู่ใน ศิลปะ ดนตรี นาฏศิลป์ ม.1 หน่วย “ทัศนศิลป์” · ครูและผู้ปกครองพิมพ์ใบงานได้ฟรี