NarWhizเปิดแอป ▶

ประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ม.3

🔎 บทเรียนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มัธยมศึกษาปีที่ 3 · หน่วย: การวิเคราะห์ข้อมูลและความปลอดภัย · ตัวชี้วัด ว 4.2 ม.3/2, ว 4.2 ม.3/3, ว 4.2 ม.3/4

📖 เรียนบทนี้ (มีภาพเคลื่อนไหวและเสียง)🎮 เล่นเกมแบบฝึกหัด

เนื้อหาบทเรียน: ประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล

เริ่มกันกราฟเดียวกัน บอกคนละเรื่อง?

ตัดแกนเริ่มที่ 90 ทำให้ความต่างเล็ก ๆ ดูใหญ่โต

ต้องอ่านกราฟให้เป็น

ทำไมต้องประเมินข้อมูล

ข่าวปลอมแพร่เร็วมากในโซเชียล

ข้อมูลผิดทำให้ตัดสินใจผิด เสียเงิน เสียสุขภาพ

ตรวจแหล่งที่มา

ถาม 4 คำถามนี้ทุกครั้ง

สัญญาณเตือนข่าวปลอม

เห็นแบบนี้ ให้สงสัยไว้ก่อน

ตรวจสอบอย่างไร

ทำทีละขั้น ใช้เวลาไม่นาน

ขนาดตัวอย่างและอคติ

สำรวจคน 5 คน สรุปทั้งประเทศไม่ได้

ถามเฉพาะคนในร้านไอศกรีมว่าชอบไอศกรีมไหม = กลุ่มตัวอย่างมีอคติ

ตัวอย่างกราฟแกนตัด

คะแนน A = 92 B = 95 แกนตั้งเริ่มที่ 90

แท่ง B ดูสูงกว่า A ถึง 2.5 เท่า (5 กับ 2)

แต่จริง ๆ ต่างกันแค่ 3 คะแนน

ตัวอย่างประเมินโพสต์นี้

"ดื่มน้ำมะนาวร้อนรักษามะเร็งได้ 100% แชร์ด่วน!"

ความสัมพันธ์ ไม่ใช่ เหตุและผล

วันที่ขายไอศกรีมได้มาก มีคนจมน้ำมากด้วย

ไอศกรีมไม่ได้ทำให้จมน้ำ!

ทั้งคู่เกิดจาก "อากาศร้อน" คนจึงเล่นน้ำมาก

ระวัง!ยอดไลก์มาก ไม่ได้แปลว่าถูก

โพสต์ที่ถูกแชร์เยอะ อาจเป็นข่าวปลอมก็ได้

ความนิยมไม่ใช่หลักฐาน

สรุปสรุปบทเรียน

ตรวจ: ใครเขียน เมื่อไร มีหลักฐานไหม ต้องการอะไร

ระวัง: พาดหัวเกินจริง กราฟแกนตัด กลุ่มตัวอย่างน้อย/มีอคติ

เคล็ดลับ: "หยุด-ค้น-เทียบ-ค่อยแชร์"

แบบฝึกหัด ประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล พร้อมเฉลย

  1. จริงหรือไม่: ข้อมูลจากการสำรวจคน 5 คน เพียงพอสรุปความเห็นของคนทั้งจังหวัด
    ดูเฉลยตอบ: ไม่จริง — ขนาดตัวอย่างน้อยเกินไป ข้อสรุปจึงไม่น่าเชื่อถือ
  2. แหล่งข้อมูลสุขภาพใดน่าเชื่อถือที่สุด
    • ก. เว็บไซต์กระทรวงสาธารณสุข
    • ข. โพสต์ขายอาหารเสริม
    • ค. ข้อความส่งต่อในกลุ่มแชต
    • ง. คลิปที่ไม่ระบุผู้ทำ
    ดูเฉลยตอบ: เว็บไซต์กระทรวงสาธารณสุข
  3. กราฟแท่งที่แกนตั้งเริ่มที่ 90 แทน 0 มีปัญหาอะไร
    • ก. ไม่มีปัญหา
    • ข. ทำให้ข้อมูลหายไป
    • ค. ทำให้ความแตกต่างดูมากเกินจริง
    • ง. อ่านค่าไม่ได้เลย
    ดูเฉลยตอบ: ทำให้ความแตกต่างดูมากเกินจริง — แท่งดูต่างกันมาก ทั้งที่ค่าจริงต่างกันเล็กน้อย
  4. ข้อใดเป็นสัญญาณของข่าวปลอม
    • ก. ระบุวันที่และผู้เขียน
    • ข. เผยแพร่โดยหน่วยงานรัฐ
    • ค. พาดหัวเกินจริงและเร่งให้รีบแชร์
    • ง. มีแหล่งอ้างอิงชัดเจน
    ดูเฉลยตอบ: พาดหัวเกินจริงและเร่งให้รีบแชร์ — ข่าวปลอมมักเร่งให้แชร์ก่อนคิด และไม่บอกแหล่งที่มา
  5. ทำไมการสำรวจความชอบไอศกรีมเฉพาะในร้านไอศกรีมจึงไม่น่าเชื่อถือ
    • ก. ถามคนมากเกินไป
    • ข. ไอศกรีมละลายเร็ว
    • ค. ร้านเล็กเกินไป
    • ง. กลุ่มตัวอย่างมีอคติ
    ดูเฉลยตอบ: กลุ่มตัวอย่างมีอคติ — คนในร้านส่วนใหญ่ชอบไอศกรีมอยู่แล้ว
  6. จริงหรือไม่: โพสต์ที่มียอดแชร์สูงมาก แสดงว่าข้อมูลถูกต้อง
    ดูเฉลยตอบ: ไม่จริง — ความนิยมไม่ใช่หลักฐาน ข่าวปลอมก็แชร์ได้เยอะ
  7. ก่อนแชร์ข่าวที่ไม่แน่ใจ ควรทำอย่างไร
    • ก. เชื่อเพราะเพื่อนส่งมา
    • ข. เติมข้อความให้น่าตื่นเต้น
    • ค. ตรวจสอบจากหลายแหล่งและหน่วยงานทางการ
    • ง. แชร์ก่อนแล้วค่อยลบ
    ดูเฉลยตอบ: ตรวจสอบจากหลายแหล่งและหน่วยงานทางการ — ตรวจสอบก่อนแชร์ ข่าวปลอมจะได้ไม่แพร่ต่อ
  8. ยอดขายพัดลมและน้ำแข็งเพิ่มขึ้นพร้อมกัน ข้อสรุปใดเหมาะสม
    • ก. พัดลมทำให้คนซื้อน้ำแข็ง
    • ข. ทั้งสองอาจเพิ่มเพราะอากาศร้อน ไม่ใช่สาเหตุของกันและกัน
    • ค. ข้อมูลผิดแน่นอน
    • ง. น้ำแข็งทำให้พัดลมขายดี
    ดูเฉลยตอบ: ทั้งสองอาจเพิ่มเพราะอากาศร้อน ไม่ใช่สาเหตุของกันและกัน — ความสัมพันธ์ไม่ใช่เหตุและผลเสมอไป
  9. การค้นหารูปย้อนกลับ (reverse image search) ช่วยอะไร
    • ก. ลบรูปออกจากอินเทอร์เน็ต
    • ข. เปลี่ยนรูปเป็นวิดีโอ
    • ค. ตรวจว่ารูปเคยเผยแพร่ที่ไหน เมื่อไร
    • ง. ทำให้รูปชัดขึ้น
    ดูเฉลยตอบ: ตรวจว่ารูปเคยเผยแพร่ที่ไหน เมื่อไร — รู้ได้ว่าเป็นรูปเก่าที่ถูกนำมาใช้ผิดบริบทหรือไม่
  10. กราฟแกนตั้งเริ่มที่ 90 แท่ง A = 92 แท่ง B = 95 ความสูงที่เห็นของแท่ง B เป็นกี่เท่าของแท่ง A
    ดูเฉลยตอบ: 2.5 — ความสูงที่เห็น: B = 5, A = 2 → 5 ÷ 2 = 2.5

อยากฝึกต่อ? เล่นเกมแบบฝึกหัดบทนี้ ได้คะแนนและดาวทันที

บทนี้อยู่ใน วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ม.3 หน่วย “การวิเคราะห์ข้อมูลและความปลอดภัย” · ครูและผู้ปกครองพิมพ์ใบงานได้ฟรี