NarWhizเปิดแอป ▶

การแพร่และออสโมซิส วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ม.1

💧 บทเรียนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มัธยมศึกษาปีที่ 1 · หน่วย: เซลล์ · ตัวชี้วัด ว 1.2 ม.1/1, ว 1.2 ม.1/2, ว 1.2 ม.1/3, ว 1.2 ม.1/4 ฯลฯ

📖 เรียนบทนี้ (มีภาพเคลื่อนไหวและเสียง)🎮 เล่นเกมแบบฝึกหัด

เนื้อหาบทเรียน: การแพร่และออสโมซิส

เริ่มกันฉีดน้ำหอมมุมห้อง

สักพักได้กลิ่นทั่วห้อง

ผักกาดแช่น้ำเกลือ ทำไมเหี่ยว?

อนุภาคเคลื่อนที่ตลอดเวลา

สารทุกชนิดประกอบด้วยอนุภาคเล็ก ๆ

อนุภาคเคลื่อนที่ชนกันไปมาตลอดเวลา

จึงค่อย ๆ กระจายออกไป

การแพร่ (diffusion)

อนุภาคเคลื่อนที่จากบริเวณที่มีความเข้มข้นสูง

ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นต่ำ

จนกระจายสม่ำเสมอ

อะไรทำให้แพร่เร็วขึ้น?

ชาถุงในน้ำร้อน สีออกเร็วกว่าในน้ำเย็น

ออสโมซิส (osmosis)

การแพร่ของ "น้ำ" ผ่านเยื่อเลือกผ่าน

จากด้านที่สารละลายเจือจาง (น้ำมาก)

ไปด้านที่เข้มข้นกว่า (น้ำน้อย)

เยื่อเลือกผ่าน

เยื่อหุ้มเซลล์ยอมให้บางสารผ่านได้

น้ำและโมเลกุลเล็กผ่านได้

โมเลกุลใหญ่ เช่น น้ำตาลทราย ผ่านไม่ได้

เซลล์ในสารละลายต่าง ๆ

น้ำเคลื่อนที่ไปทางที่เข้มข้นกว่าเสมอ

ตัวอย่างตัวอย่างที่ 1: ผักกาดแช่น้ำเกลือ

น้ำเกลือเข้มข้นกว่าในเซลล์ผัก

น้ำในเซลล์จึงออสโมซิสออกมา

ผักเหี่ยวและนิ่มลง

ตัวอย่างตัวอย่างที่ 2: เซลล์เม็ดเลือดแดงในน้ำกลั่น

น้ำกลั่นเจือจางกว่าในเซลล์

น้ำเข้าเซลล์จนพอง

เซลล์สัตว์ไม่มีผนังเซลล์ จึงแตกได้

ระวัง!ระวัง!

การแพร่: สารใดก็ได้ ไม่จำเป็นต้องมีเยื่อ

ออสโมซิส: เฉพาะ "น้ำ" ที่ผ่านเยื่อเลือกผ่าน

น้ำไปหาด้านที่เข้มข้นกว่า (น้ำน้อยกว่า)

สรุปสรุป

เคล็ดลับจำง่าย: "แพร่-มากไปน้อย ออสโม-น้ำไปหาเค็ม"

ร้อนขึ้น แพร่เร็วขึ้น

แบบฝึกหัด การแพร่และออสโมซิส พร้อมเฉลย

  1. แช่เซลล์ในน้ำเกลือเข้มข้น น้ำจะเคลื่อนที่อย่างไร
    • ก. น้ำออกจากเซลล์ เซลล์เหี่ยว
    • ข. น้ำเข้าเซลล์ เซลล์เต่ง
    • ค. ไม่เคลื่อนที่
    ดูเฉลยตอบ: น้ำออกจากเซลล์ เซลล์เหี่ยว
  2. แช่ชาถุงในน้ำร้อนและน้ำเย็น สีชาจะกระจายเร็วในน้ำใด
    • ก. เร็วเท่ากัน
    • ข. น้ำเย็น
    • ค. น้ำร้อน
    ดูเฉลยตอบ: น้ำร้อน — อุณหภูมิสูง อนุภาคเคลื่อนที่เร็ว การแพร่จึงเร็วขึ้น
  3. ข้อใดเป็นตัวอย่างของออสโมซิส
    • ก. ผักแช่น้ำแล้วกรอบ
    • ข. กลิ่นน้ำหอมกระจายทั่วห้อง
    • ค. ด่างทับทิมกระจายในน้ำ
    • ง. ควันลอยในอากาศ
    ดูเฉลยตอบ: ผักแช่น้ำแล้วกรอบ — ออสโมซิสคือการเคลื่อนที่ของน้ำผ่านเยื่อเลือกผ่าน
  4. จริงหรือไม่: การแพร่เกิดจากบริเวณที่มีความเข้มข้นต่ำไปสูง
    ดูเฉลยตอบ: ไม่จริง — การแพร่เกิดจากความเข้มข้นสูงไปต่ำ
  5. ทำไมโรยเกลือบนทากแล้วตัวเหี่ยว
    • ก. น้ำในตัวทากออสโมซิสออกมาหาเกลือ
    • ข. เกลือแพร่เข้าไปทำให้บวม
    • ค. เกลือดูดความร้อน
    • ง. ทากหายใจไม่ออก
    ดูเฉลยตอบ: น้ำในตัวทากออสโมซิสออกมาหาเกลือ — เกลือบนตัวทากเข้มข้นกว่าในเซลล์ น้ำจึงออสโมซิสออกจากตัวทาก
  6. เซลล์เม็ดเลือดแดงในน้ำกลั่นจะเป็นอย่างไร
    • ก. พองและอาจแตก
    • ข. เหี่ยวลง
    • ค. ไม่เปลี่ยนแปลง
    • ง. มีผนังเซลล์งอกขึ้น
    ดูเฉลยตอบ: พองและอาจแตก — น้ำกลั่นเจือจางกว่า น้ำเข้าเซลล์ และเซลล์สัตว์ไม่มีผนังเซลล์
  7. ปัจจัยใดทำให้การแพร่เร็วขึ้น
    • ก. ลดอุณหภูมิ
    • ข. เพิ่มอุณหภูมิ
    • ค. เพิ่มขนาดอนุภาค
    • ง. ทำให้ความเข้มข้นสองด้านเท่ากัน
    ดูเฉลยตอบ: เพิ่มอุณหภูมิ — อุณหภูมิสูง อนุภาคเคลื่อนที่เร็ว แพร่ได้เร็ว
  8. จริงหรือไม่: เซลล์พืชแช่ในน้ำกลั่นจะแตกเหมือนเซลล์เม็ดเลือดแดง
    ดูเฉลยตอบ: ไม่จริง — เซลล์พืชมีผนังเซลล์ จึงแค่เต่ง ไม่แตก
  9. สารละลายสองข้างของเยื่อเลือกผ่านเข้มข้นเท่ากัน จะเกิดอะไรขึ้น
    • ก. น้ำเข้า–ออกเท่ากัน ปริมาตรคงที่
    • ข. น้ำไหลไปด้านเดียวตลอด
    • ค. เยื่อแตก
    • ง. ตัวถูกละลายผ่านเยื่อหมด
    ดูเฉลยตอบ: น้ำเข้า–ออกเท่ากัน ปริมาตรคงที่
  10. ข้อใดเป็นการแพร่ในร่างกายคน
    • ก. หัวใจสูบฉีดเลือด
    • ข. ออกซิเจนจากถุงลมเข้าสู่เลือด
    • ค. กระดูกยืดยาวขึ้น
    • ง. กล้ามเนื้อหดตัว
    ดูเฉลยตอบ: ออกซิเจนจากถุงลมเข้าสู่เลือด — ออกซิเจนในถุงลมเข้มข้นกว่าในเลือด จึงแพร่เข้าเลือด

อยากฝึกต่อ? เล่นเกมแบบฝึกหัดบทนี้ ได้คะแนนและดาวทันที

บทนี้อยู่ใน วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ม.1 หน่วย “เซลล์” · ครูและผู้ปกครองพิมพ์ใบงานได้ฟรี