การระเหยแห้งและการตกผลึก วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ม.2

🧂 บทเรียนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มัธยมศึกษาปีที่ 2 · หน่วย: การแยกสารผสม · ตัวชี้วัด ว 2.1 ม.2/1, ว 2.1 ม.2/2, ว 2.1 ม.2/3

📖 เรียนบทนี้ (มีภาพเคลื่อนไหวและเสียง)🎮 เล่นเกมแบบฝึกหัด

เนื้อหาบทเรียน: การระเหยแห้งและการตกผลึก

เกลือจากทะเลมาได้อย่างไร?

ชาวนาเกลือปล่อยน้ำทะเลเข้านา ให้แดดเผา

น้ำระเหยไป เหลือเกลือ

สารผสมแยกได้

สารผสม = สารหลายชนิดรวมกัน แต่ละชนิดยังมีสมบัติเดิม

เราแยกสารได้โดยอาศัยสมบัติที่ต่างกัน

การระเหยแห้ง

ให้ความร้อนจนตัวทำละลายระเหยหมด

เหลือของแข็งที่ละลายอยู่

เหมาะกับตัวละลายที่ไม่สลายตัวเมื่อร้อน

ข้อดีและข้อจำกัดของการระเหยแห้ง

ทำง่าย ได้ตัวละลายครบ

แต่ตัวทำละลายหายไป และสิ่งเจือปนติดมาด้วย

การตกผลึก

ทำสารละลายอิ่มตัวที่อุณหภูมิสูง แล้วปล่อยให้เย็นลง

สภาพละลายได้ลดลง ตัวละลายแยกออกมาเป็นผลึก

ได้สารที่บริสุทธิ์กว่าการระเหยแห้ง

ขั้นตอนการตกผลึก

ปล่อยให้เย็นช้า ๆ จะได้ผลึกขนาดใหญ่และสวย

กรองแยกผลึกออกจากสารละลายที่เหลือ

ตัวอย่างนาเกลือ

ปล่อยน้ำทะเลเข้านา ให้แดดและลมช่วยระเหยน้ำ

น้ำทะเลเข้มข้นขึ้นจนเกลือตกผลึก

ชาวนาเกลือกวาดเกลือขึ้นมาเก็บ

ตัวอย่างทำผลึกสารส้ม

ละลายสารส้มในน้ำร้อนจนละลายต่อไม่ได้

แขวนเชือกไว้ในสารละลาย ทิ้งไว้ให้เย็นหลายวัน

ผลึกสารส้มเกาะเชือกเป็นก้อนใส

ตัวอย่างคำนวณมวลผลึก

น้ำ 100 g ละลายสาร X ได้ 60 g ที่ 80 °C

แต่ละลายได้เพียง 30 g ที่ 20 °C

ทำให้เย็นจาก 80 °C เป็น 20 °C ได้ผลึก 60 − 30 = 30 g

ระวัง!ระวัง! ระเหยแห้ง ≠ ตกผลึก

ระเหยแห้ง: ระเหยน้ำจนหมด ได้ของแข็งปนสิ่งเจือปน

ตกผลึก: ทำให้เย็นลง ได้ผลึกบริสุทธิ์กว่า

เพราะสิ่งเจือปนส่วนใหญ่ยังละลายอยู่ในสารละลาย

สรุปสรุป

เคล็ดลับจำง่าย: "ระเหยจนแห้ง-ได้ครบแต่ไม่บริสุทธิ์ เย็นลงช้า ๆ-ได้ผลึกบริสุทธิ์"

แบบฝึกหัด การระเหยแห้งและการตกผลึก พร้อมเฉลย

ต้องการน้ำตาลทรายบริสุทธิ์จากน้ำอ้อย ควรใช้วิธีใด
- ก. การกรอง
- ข. การใช้แม่เหล็ก
- ค. การตกผลึก
- ง. การระเหยแห้ง
ดูเฉลย
ตอบ: การตกผลึก
น้ำ 100 g ละลายสาร Y ได้ 50 g ที่ 60 °C และ 20 g ที่ 10 °C ทำให้สารละลายอิ่มตัวเย็นจาก 60 °C เป็น 10 °C จะได้ผลึกกี่กรัม
ดูเฉลย
ตอบ: 30
การตกผลึกอาศัยสมบัติใด
- ก. ความหนาแน่น
- ข. สภาพละลายได้เปลี่ยนตามอุณหภูมิ
- ค. สี
- ง. การดูดติดแม่เหล็ก
ดูเฉลย
ตอบ: สภาพละลายได้เปลี่ยนตามอุณหภูมิ — สารละลายได้มากเมื่อร้อน และละลายได้น้อยลงเมื่อเย็น จึงแยกตัวเป็นผลึก
การระเหยแห้งเหมาะกับการแยกสารในข้อใด
- ก. แยกน้ำจืดออกจากน้ำเกลือ
- ข. แยกเกลือออกจากน้ำเกลือ
- ค. แยกน้ำมันออกจากน้ำ
- ง. แยกทรายออกจากน้ำ
ดูเฉลย
ตอบ: แยกเกลือออกจากน้ำเกลือ
จริงหรือไม่: การระเหยแห้งไม่เหมาะกับสารที่ไหม้หรือสลายตัวเมื่อได้รับความร้อน
ดูเฉลย
ตอบ: จริง
ทำไมการตกผลึกได้สารบริสุทธิ์กว่าการระเหยแห้ง
- ก. ใช้ความร้อนมากกว่า
- ข. น้ำระเหยหมด
- ค. สิ่งเจือปนส่วนใหญ่ยังละลายอยู่ในสารละลาย
- ง. ผลึกมีสีสวยกว่า
ดูเฉลย
ตอบ: สิ่งเจือปนส่วนใหญ่ยังละลายอยู่ในสารละลาย
สาร Z ละลายในน้ำ 100 g ได้ 80 g ที่ 70 °C และ 35 g ที่ 20 °C ทำให้สารละลายอิ่มตัวนี้เย็นลงถึง 20 °C จะได้ผลึกกี่กรัม
ดูเฉลย
ตอบ: 45 — 80 − 35 = 45 g
ปล่อยให้สารละลายเย็นลงอย่างช้า ๆ จะได้ผลึกแบบใด
- ก. ผลึกขนาดใหญ่
- ข. ผลึกขนาดเล็กมาก
- ค. ไม่เกิดผลึก
- ง. ผลึกละลายหมด
ดูเฉลย
ตอบ: ผลึกขนาดใหญ่
นาเกลือใช้อะไรช่วยระเหยน้ำทะเล
- ก. แสงแดดและลม
- ข. ไฟฟ้า
- ค. แก๊สหุงต้ม
- ง. ถ่านหิน
ดูเฉลย
ตอบ: แสงแดดและลม
จริงหรือไม่: การตกผลึกต้องระเหยน้ำออกให้หมดก่อนเสมอ
ดูเฉลย
ตอบ: ไม่จริง — การตกผลึกอาศัยการทำให้สารละลายอิ่มตัวเย็นลง ไม่ต้องระเหยน้ำจนหมด

อยากฝึกต่อ? เล่นเกมแบบฝึกหัดบทนี้ ได้คะแนนและดาวทันที

บทนี้อยู่ใน วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ม.2 หน่วย “การแยกสารผสม” · ครูและผู้ปกครองพิมพ์ใบงานได้ฟรี