อาณาจักรอยุธยา: การสถาปนาและการปกครอง สังคมศึกษา ม.2

อุ่นเครื่องอยุธยาอยู่ได้ 417 ปี

ปกครองอย่างไร ค้าขายอย่างไร

จึงรุ่งเรืองนานขนาดนี้?

การสถาปนากรุงศรีอยุธยา

สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) สถาปนา พ.ศ. 1893

เป็นราชธานีนาน 417 ปี (พ.ศ. 1893–2310)

มีพระมหากษัตริย์ 33 พระองค์

ทำเลที่ตั้งดี

อยู่บนที่ราบลุ่ม ดินอุดมสมบูรณ์ ปลูกข้าวได้ดี

แม่น้ำ 3 สายล้อมรอบ เป็นเกาะ ป้องกันข้าศึก

ใกล้ทะเล ค้าขายกับต่างชาติสะดวก

แนวคิด: สมมติเทพ และ ธรรมราชา

รับแนวคิดสมมติเทพ (เทวราชา) จากเขมร

กษัตริย์เปรียบเหมือนเทพ มีพระราชอำนาจสูงสุด

แต่ยังยึดหลักธรรมราชาตามพระพุทธศาสนา

จตุสดมภ์

สมัยอยุธยาตอนต้น ปกครองราชธานีแบบจตุสดมภ์

แบ่งเป็น 4 กรม: เวียง วัง คลัง นา

การปกครองหัวเมือง (สมัยตอนต้น)

ยิ่งไกลราชธานี ยิ่งมีอิสระมาก

ปฏิรูปสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

แยกฝ่ายทหาร–พลเรือนออกจากกัน

สมุหกลาโหม ดูแลทหาร / สมุหนายก ดูแลพลเรือน

ยกเลิกเมืองลูกหลวง รวมอำนาจเข้าสู่ส่วนกลาง

เสียกรุงและกู้เอกราช

อยุธยาเคยเสียกรุงให้พม่า 2 ครั้ง

ตัวอย่างทำไมอยุธยารุ่งเรือง

ทำเลดี (ที่ราบลุ่ม + ใกล้ทะเล)

ระบบปกครองเข้มแข็ง

การค้าต่างประเทศ

ตัวอย่างตัวอย่าง: ทำไมต้องปฏิรูปการปกครอง

ก่อน: เจ้าเมืองลูกหลวงมีอำนาจมาก อาจแย่งราชสมบัติ

หลัง: รวมอำนาจเข้าสู่ส่วนกลาง แบ่งงานชัดเจน

ผล: กษัตริย์ควบคุมบ้านเมืองได้ดีขึ้น

ระวัง!สมุหกลาโหม กับ สมุหนายก

สมุหกลาโหม = ทหาร

สมุหนายก = พลเรือน

จำ: ปัจจุบัน "กลาโหม" ยังเป็นชื่อกระทรวงของทหาร

สรุปสรุป

สถาปนา พ.ศ. 1893 ทำเลดี แม่น้ำ 3 สายล้อมรอบ

ตอนต้น: จตุสดมภ์ / ไตรโลกนาถ: แยกทหาร–พลเรือน รวมศูนย์

💡 จำง่าย: "เวียง วัง คลัง นา" + "กลาโหม = ทหาร"