ข้างขึ้นข้างแรม วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ม.3

🌙 บทเรียนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มัธยมศึกษาปีที่ 3 · หน่วย: ดาราศาสตร์ · ตัวชี้วัด ว 3.1 ม.3/1, ว 3.1 ม.3/2, ว 3.1 ม.3/3, ว 3.1 ม.3/4

📖 เรียนบทนี้ (มีภาพเคลื่อนไหวและเสียง)🎮 เล่นเกมแบบฝึกหัด

เนื้อหาบทเรียน: ข้างขึ้นข้างแรม

เริ่มกันดวงจันทร์เปลี่ยนรูปร่างทุกคืน!

คืนนี้เป็นเสี้ยว อีกสัปดาห์ครึ่งดวง อีกสองสัปดาห์เต็มดวง

ดวงจันทร์เปลี่ยนจริงหรือ?

ดวงจันทร์ไม่มีแสงในตัวเอง

เราเห็นดวงจันทร์เพราะสะท้อนแสงอาทิตย์

ครึ่งดวงที่หันหาดวงอาทิตย์สว่างเสมอ

ดวงจันทร์หมุนรอบตัวเอง 1 รอบ = โคจรรอบโลก 1 รอบ จึงหันด้านเดิมให้โลก

ทำไมเห็นส่วนสว่างต่างกัน

ดวงจันทร์โคจรรอบโลก

ตำแหน่งเปลี่ยน เราจึงเห็นด้านสว่างมากน้อยต่างกัน

ข้างขึ้นข้างแรม

ครบรอบประมาณ 29.5 วัน

ข้างขึ้น 15 ค่ำ แล้วข้างแรม 14–15 ค่ำ

ข้างขึ้น

จากจันทร์ดับ → จันทร์เพ็ญ (ขึ้น 1–15 ค่ำ)

ส่วนสว่างเพิ่มขึ้นทุกคืน

เห็นตอนหัวค่ำ ส่วนสว่างหันไปทางทิศตะวันตก

ข้างแรม

จากจันทร์เพ็ญ → จันทร์ดับ (แรม 1–15 ค่ำ)

ส่วนสว่างลดลงทุกคืน

ดวงจันทร์ขึ้นดึกขึ้นเรื่อย ๆ

ตำแหน่ง ดวงอาทิตย์–โลก–ดวงจันทร์

ดูจากแผนภาพวงโคจร

เวลาที่ดวงจันทร์ขึ้น

ดวงจันทร์ขึ้นช้าลงวันละประมาณ 50 นาที

จันทร์เพ็ญ: ขึ้นตอนหัวค่ำ ตกตอนเช้า

ขึ้น 8 ค่ำ: อยู่กลางฟ้าตอนหัวค่ำ

ตัวอย่างวันสำคัญทางพุทธศาสนา

มาฆบูชา วิสาขบูชา อาสาฬหบูชา

ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ = จันทร์เพ็ญ

วันลอยกระทงก็เป็นคืนเพ็ญ เดือน 12

ตัวอย่างคิดเวลาดวงจันทร์ขึ้น

คืนนี้ดวงจันทร์ขึ้น 19:00 น.

พรุ่งนี้ขึ้นช้าลงประมาณ 50 นาที

→ ประมาณ 19:50 น.

ระวัง!ไม่ได้เกิดจากเงาโลก

ถ้าเงาโลกบังดวงจันทร์ เรียกว่า "จันทรุปราคา"

ข้างขึ้นข้างแรมเกิดจากมุมที่เรามองเห็นด้านสว่าง

สรุปสรุปบทเรียน

ดวงจันทร์สะท้อนแสงอาทิตย์ สว่างครึ่งดวงเสมอ

ข้างขึ้น: สว่างเพิ่ม (ขึ้น 15 ค่ำ = เพ็ญ) ข้างแรม: สว่างลด

ครบรอบ ≈ 29.5 วัน ขึ้นช้าลงวันละ ≈ 50 นาที

แบบฝึกหัด ข้างขึ้นข้างแรม พร้อมเฉลย

วันขึ้น 15 ค่ำ เห็นดวงจันทร์แบบใด
- ก. เต็มดวง
- ข. ครึ่งดวง
- ค. มองไม่เห็น
- ง. เสี้ยวบาง ๆ
ดูเฉลย
ตอบ: เต็มดวง
วันจันทร์ดับ ดวงจันทร์อยู่ตำแหน่งใด
- ก. อยู่ระหว่างดวงอาทิตย์กับโลก
- ข. โลกอยู่ระหว่างดวงอาทิตย์กับดวงจันทร์
- ค. ทำมุมฉากกับดวงอาทิตย์
- ง. อยู่หลังดวงอาทิตย์
ดูเฉลย
ตอบ: อยู่ระหว่างดวงอาทิตย์กับโลก
จริงหรือไม่: เราเห็นดวงจันทร์ด้านเดิมเกือบตลอด เพราะดวงจันทร์หมุนรอบตัวเองใช้เวลาเท่ากับโคจรรอบโลก
ดูเฉลย
ตอบ: จริง
ข้างขึ้นข้างแรมครบรอบประมาณกี่วัน (ตอบทศนิยม 1 ตำแหน่ง)
ดูเฉลย
ตอบ: 29.5
ขึ้น 8 ค่ำ เห็นดวงจันทร์รูปร่างใด
- ก. เสี้ยวบาง ๆ
- ข. มองไม่เห็น
- ค. เต็มดวง
- ง. ครึ่งดวง
ดูเฉลย
ตอบ: ครึ่งดวง — ขึ้น 8 ค่ำ ดวงจันทร์อยู่ครึ่งทางระหว่างเดือนดับกับเพ็ญ จึงเห็นครึ่งดวง
เราเห็นดวงจันทร์ได้เพราะอะไร
- ก. ดวงจันทร์ร้อนจนเรืองแสง
- ข. โลกส่องแสงไปที่ดวงจันทร์
- ค. ดวงจันทร์มีแสงในตัวเอง
- ง. ดวงจันทร์สะท้อนแสงจากดวงอาทิตย์
ดูเฉลย
ตอบ: ดวงจันทร์สะท้อนแสงจากดวงอาทิตย์ — ดวงจันทร์ไม่มีแสงในตัวเอง แต่สะท้อนแสงอาทิตย์มาถึงตาเรา
คืนนี้ดวงจันทร์ขึ้นเวลา 20:00 น. พรุ่งนี้จะขึ้นช้าลงประมาณกี่นาที
ดูเฉลย
ตอบ: 50
วันวิสาขบูชาตรงกับดวงจันทร์แบบใด
- ก. แรม 8 ค่ำ
- ข. ขึ้น 8 ค่ำ
- ค. แรม 15 ค่ำ (จันทร์ดับ)
- ง. ขึ้น 15 ค่ำ (จันทร์เพ็ญ)
ดูเฉลย
ตอบ: ขึ้น 15 ค่ำ (จันทร์เพ็ญ) — วันวิสาขบูชาตรงกับขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ซึ่งเป็นวันเพ็ญ
จริงหรือไม่: ข้างขึ้นข้างแรมเกิดจากเงาของโลกบังดวงจันทร์
ดูเฉลย
ตอบ: ไม่จริง — เกิดจากตำแหน่งที่เราเห็นด้านสว่างต่างกัน เงาโลกบังคือจันทรุปราคา
จันทร์เพ็ญ ดวงจันทร์ขึ้นประมาณเวลาใด
- ก. หัวค่ำ ตอนดวงอาทิตย์ตก
- ข. เที่ยงวัน
- ค. เที่ยงคืน
- ง. เช้ามืด
ดูเฉลย
ตอบ: หัวค่ำ ตอนดวงอาทิตย์ตก — ดวงจันทร์อยู่ตรงข้ามดวงอาทิตย์

อยากฝึกต่อ? เล่นเกมแบบฝึกหัดบทนี้ ได้คะแนนและดาวทันที

บทนี้อยู่ใน วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ม.3 หน่วย “ดาราศาสตร์” · ครูและผู้ปกครองพิมพ์ใบงานได้ฟรี